Designed by Magnific
Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Ek m. 12: Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen 5237 sayılı TCK’da yer alan kasten yaralama (m.86), tehdit (m.106), hakaret (m.125) ve görevi yaptırmamak için direnme (m.265) suçlarında; ilgili maddelere göre tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılır.
Beyaz Kod: Kurumda görevli personele yönelik şiddet riski/girişimi varlığında ya da şiddet uygulanması halinde, olaya en kısa sürede müdahalenin yapılması amacıyla oluşturulan acil uyarı kodudur. “Güvenliğim tehdit altında!” demenin şifreli halidir. Bu kapsamda beyaz kod uygulaması günümüzde yasal düzenlemeler bakımından şiddete uğramış sağlık çalışanlarına yönelik önemli bir uygulama aracı konumundadır. Bu sistemin amacı, sağlık çalışanlarının maruz kaldığı sözlü ve fiziksel şiddet gibi tehlikeler karşısında güvenlik önlemlerinin alınarak TCK’na göre suç sayılabilecek veya sayılamayacak olayın büyümesini engellemektir. İlgili yönetmelik, kamu, özel ve üniversite ayrımı yapmaksızın tüm sağlık kuruluşlarını kapsayarak şiddete yönelik düzenleme yapılmasını ve beyaz kod uygulamasını zorunlu hale getirmektedir. Şiddete maruz kalan sağlık çalışanı “http://www.beyazkod.saglik.gov.tr” adresinden başvurarak, telefonla çağrı merkezini (113) acil hallerde ise (1111) arayarak veya kurumda oluşturulan Çalışan Hakları ve Güvenliği Birimi” ne (ÇHGB) başvuru yaparak süreci başlatabilmektedir.
Hukuki Yardım ve İşlemler: SHGK Ek m.12 metni spesifik olarak sağlık personelleri ve beyaz kod ile ilgilidir. Buna göre kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarının mağdurunun sağlık personeli olması durumunda sonuç olarak tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılmaktadır. Ayrıca bu suçlarda sanık lehine hapis cezasının ertelenmesi hükümleri de uygulanmamaktadır. Suç olarak tanımlanacak fiilin sağlık hizmeti sunumu sırasında veya bu görevlerden dolayı olması ve mağdurun sağlık personeli olması gerekmektedir. Hukuki yardım yapılabilmesi için mağdur personelin veya personel vefat etmiş ise kanuni mirasçılarının talepte bulunması gerekmektedir. Hukuki yardım verilebilmesi için sağlık çalışanının mağdur ve müşteki olması gerekmektedir. Özel vekil tayin etmeden veya noterden düzenlenmiş vekâletname şartı olmaksızın SB kamu avukatlarının hukuki yardımından doğrudan faydalanabilmekte ve soruşturma ile kovuşturma aşamalarında kendisini SB kamu avukatları ile temsil ettirebilmektedir. Ancak, çalışanın “şüpheli veya sanık” olduğu durumlar hukuki yardım kapsamı dışında kalmaktadır.
Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen 5237 sayılı TCK’da yer alan kasten yaralama (m.86), tehdit (m.106), hakaret (m.125) ve görevi yaptırmamak için direnme (m.265) suçlarında;
- İlgili maddelere göre tayin edilecek cezalar yarı oranında artırılır.
- TCK m.51’de düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz. Özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel, bu görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından TCK’nın uygulanmasında kamu görevlisi sayılır.
Kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlardan şüpheli olanlar, kolluk görevlilerince yakalanır ve gerekli işlemleri yapılarak Cumhuriyet Başsavcılığına sevk edilir. Cumhuriyet savcısı adli işlemleri tekemmül ettirir. Bu suçların soruşturmasında, kolluk tarafından müşteki, mağdur veya tanık olan sağlık personelinin ifadeleri işyerlerinde alınır. Bu fıkra hükmü, özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlar hakkında da uygulanır.
Hakaret eyleminin acil servisin 7 numaralı gözlem odasında gerçekleştiği ve sanığın bu yerden çıkartıldıktan sonra acil servisin koridorunda söylediği kabul edilen sözlerin hakaret niteliğinde olmadığının anlaşılması karşısında, hakaret eyleminin gerçekleştiği yerin aleni yerlerden olmadığı gözetilmeyip 5237 sayılı Kanun’un 125/4. maddesinin uygulanması nedeniyle sanık hakkında fazla ceza tayini hukuka aykırı görülmüştür. (Y4CD)
Sağlıkta Şiddet Dava Süreci: Sağlık çalışanına yönelik sözlü ya da fiziksel saldırı gerçekleşmesi durumunda mağdur sağlık çalışanı beyaz kod ile bildirimde bulunur. Kolluk kuvvetleri ve savcılık tarafından olayla ilgili soruşturma yürütülür. Fail hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında ceza davası açılır. Beyaz kod davası, niteliği itibariyle devletin re’sen harekete geçeceği suç türlerindendir. Ayrıca, mağdur, maddi ve manevi tazminat için hukuk davası açabilir.
Şikayet Geri Alınabilir mi: Sağlık çalışanlarına karşı görevleri başında işlenen suçlar, kamu davası niteliğinde olup şikayete tabi değildir. Beyaz Kod verildikten sonra süreç tamamen kamu adına re’sen yürütülür. Sağlık çalışanı sonradan şikayetini geri çekse bile kamu davası düşmez, Cumhuriyet Savcılığının hazırladığı iddianame ile dava kamu davası olarak açılır ve yargılama devam eder. Sağlık çalışanı sonradan şikayetinden vazgeçse bile süreç sonuna kadar yürütülür.
Hangi Suçlar İçin Beyaz Kod Verilebilir: Sağlık çalışanına karşı hastanın ya da hasta yakınının doktora yönelik olarak; fiziksel şiddeti, psikolojik şiddeti, tehdidi, hakaret etmesi, yaralaması, kamu görevlisine karşı görevini engellemeye çalışmak ve mala zarar vermek, bağırması, üstüne yürümesi, aşağılaması, bileğini tutup sıkması, ittirmesi, yüzüne tükürmesi, saçını çekmesi, önlüğünü çekmesi, üstüne soğuk-sıcak sıvı dökmesi gibi eylemler doktora şiddet eylemlerini oluşturmaktadır.
Sağlıkta Şiddet Kapsamında Tazminat Hakkı: Beyaz Kod kapsamında maddi manevi tazminat talep edilebilmesi için ceza mahkemesinden farklı olarak hukuk mahkemesinde tazminat davası açılması gerekir. Bu dava, Beyaz Kod davasında eğer talep edildiyse Sağlık Bakanlığı tarafından sağlanan hukuk desteği kapsamında değildir. Bir başka ifade ile tazminat davası, şiddet mağduru tarafından şahsen açılması ve takip edilmesi gereken bir davadır. Beyaz Kod davası mağdur sağlık çalışanı, şikayetçi olduğu şahsın ceza mahkemesindeki davasından ceza alması durumunda hukuk mahkemeleri nezdinde haksız fiil neticesinde uğradığı maddi ve manevi zararlarını failden talep edebilir. Şiddeti uygulayan kişi hakkında cezaya hükmedilmemiş olsa bile sonrasında mağdurun tazminat davası açmasında yine de sakınca bulunmamaktadır, çünkü hukuk mahkemesi hakîmi bu kararla bağlı olmadığından, dava süreci sonucunda mağdura tazminat ödenmesine karar verebilir.
- Maddi Tazminat; Zarar giderme, tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar gibi bedensel ve/veya mala yönelik zararlar için maddi tazminat olarak uygulanır. Fiziksel şiddeti içeren bir haksız fiilin olması durumunda da sağlık çalışanı iş göremezlik raporu ile beraber çalışma gücünün azalması ya da yitirilmesinden doğan maddi zararlarını talep edebilir.
- Manevi Tazminat; Tehdit ve hakaret ise sağlık çalışanının kişilik haklarına yapılan zararı kapsamında, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özellikleri göz ününde tutularak, zarar görene bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilir. Ayrıca, kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.
İspat: Alınmış darp veya psikiyatri raporu, kamera kayıtları, kolluk tarafından tutulmuş görüntü inceleme raporu, olaya tanıklık eden diğer hastalar, doktorlar veya sekreterlerin tutarlı şahitlik beyanları veya varsa bilirkişi raporları ile ispat edilebilir. Beyaz Kod davasında ceza hakîmi tarafından şiddeti uygulayan kişi aleyhine verilecek bir ceza kararı, şiddet mağduru tarafından sonrasında hukuk mahkemesinde açılacak tazminat davası sürecinde mağdur lehine olacak şekilde kesin delil niteliğindedir.
…ceza mahkemesince verilen, beraat kararı, kusur ve derecesi, zarar tutarı, temyiz gücü ve yükletilme yeterliği, illiyet gibi esasların hukuk hakimini bağlamayacağı konusunda duraksama bulunmamaktadır. Ancak, hemen belirtilmelidir ki, gerek öğretide ve gerekse Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatlarında, ceza hakiminin tespit ettiği maddi olaylarla ve özellikle “fiilin hukuka aykırılığı” konusu ile hukuk hakiminin tamamen bağlı olacağı kabul edilmektedir. Diğer bir anlatımla, maddi olayları ve yasak eylemlerin varlığını saptayan ceza mahkemesi kararı, taraflar yönünden kesin delil niteliğini taşır. (Y9HD)
Beyaz Kod Uygulamasının Kötüye Kullanılması: Sağlık çalışanlarınca bu uygulamanın güvenlik ve caydırıcılık maksadı dışında kamu gücü ve pozisyonunu da kullanarak kötü amaçlı olarak hastayı ve yakınlarını tehdit ve korkutma amaçlı kullanımı halinde, hasta ve hasta yakınlarının da ilgili sağlık çalışanını hem disiplin yönünden hem de ceza süreci bakımından ilgili sağlık birimine ve savcılığa bildirme ve şikayet hakkı vardır. Sağlık çalışanı tarafından ihtiyaç duyulmamasına rağmen kod kullanılmış ise cezai yaptırımla da karşılaşabilir. Bu bağlamda sağlık personeli ile hizmetin alındığı esnada yaşanan kişisel meselelerden kaynaklanan ve hizmetle ilişkisi olmayan fiil ve eylemler nedeniyle beyaz kod kullanılması durumunda bu sağlık personeline beyaz kod açısından hukuki güvence sağlamayacaktır. Ayrıca bu süreç başlatılsa dahi beyaz kodun kullanılmasını gerektiren eylemler ispatlanamadığı ve delillerle desteklenemediği durumlarda da ceza davasının açılması mümkün olamayacaktır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme: Olayın niteliğine ve işlenen suçun ağırlığına göre ağırlıklı olarak; sağlık çalışanına yönelik hakaret, tehdit, şantaj, kişilerin huzur ve sükununu bozma, basit yaralama ve mala zarar verme suçları Asliye Ceza Mahkemesinde ancak nitelikli kasten yaralama, kasten öldürme veya öldürmeye teşebbüs gibi suçlar Ağır Ceza mahkemesinde görülür. Dava, beyaz kod uygulamasının bildirildiği yani olayın meydana geldiği yerde açılır.
“Hukuki konularda hak kaybına uğramamak için hukuki destek ve danışmanlık almanızı tavsiye ederim.”
Kaynakça:
- 5237 Sayılı TCK
- 3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu
- Hasta ve Çalışan Güvenliğinin Sağlanmasına Dair Yönetmelik
- 659 sayılı KHK Kanun Hükmünde Kararname
- GÜLEN, Sibel & ORMANKAYA, Tayfun, Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddet: Beyaz Kod Uygulaması ve Hukuki Yardım, Sağlık ve Toplum 2024;34 (2) 3-10
- AYM Kararı
- Yargıtay Kararları
Bu makale, makalenin yazım tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat dikkate alınarak Av. Arb. Erol ASLAN tarafından hazırlanmıştır. Her olaydaki maddi vakalar ve özellikleri ile bunların uygulama ve sonuçları farklı olacağından, bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmış olup, bir hukuki görüş veya öneri teşkil etmez ve bu şekilde yorumlanamaz.