
Image by tirachardz on Magnific
Mirasın Kazanılması, Vasiyet Alacaklıları Tarafından, İstem, m.600: Vasiyet alacaklısı, yükümlülüğünü yerine getirmeyen vasiyet yükümlüsüne karşı, vasiyet edilen malın teslimini veya hakkın devrini; vasiyet konusu bir davranış ise, bunun yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesini dava edebilir.
Vasiyetnamenin Tenfizi (Vasiyetin Yerine Getirilmesi) ve Konusu: Miras bırakanın ölüme bağlı son iradesine saygı göstermesi beklenen vasiyet borçlusunun vasiyetnamenin gereklerini kendiliğinden yerine getirmelidir. Vasiyetnamenin yerine getirilmesinden imtina eden vasiyet borçlusuna karşı belirli mal bırakma tasarrufunun lehtarı vasiyetin getirilmesi için dava açma hakkına sahiptir. Bu dava uygulamada vasiyetnamenin tenfizi veya yerine getirilmesi davası olarak nitelendirilir. Konusu ise terekeye dahil olan ve vasiyete konu malvarlığı değeridir.
Davacının tapuya tescile yönelik talebinin kabul edilebilmesi için vasiyet edenin terekesine ait olması şarttır. (Y3HD)
Her dosyanın kendi somut delilleri üzerinden değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle emsal kararlar, somut dosyanın yerine geçen bir belge değil; uygulanacak hukuk kuralının yorumunda yararlanılan önemli bir içtihat kaynağıdır. Her olay kendine özgüdür ve dosya özelinde değerlendirme yapılması gerektiğinden; somut durumunuza uygun çözüm ve strateji belirlenmesi için bir Miras Hukuku avukatından profesyonel hukuki danışmanlık almanız tavsiye edilir.
Hukuki Niteliği: Yargıtay vasiyetnamenin tenfizi davasını daha ziyade bir tespit davası olarak kabul etmektedir. Tespit hükmü, başlı başına aynî hakkın kazanılmasını sağlamaz. Mirasçılar teslimden kaçınırsa vasiyetnamenin tenfizi, yani yerine getirilmesi davası açılmalıdır. Kendisine belirli bir mal vasiyet edilen kimsenin bu vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olan varsa ona, yoksa yasal ve iradî mirasçılara karşı açacağı ifa davası ile malın kendisine teslimini istemesi gerekir. Nitekim, uygulamada genellikle vasiyetnamenin tenfizi ile birlikte vasiyetin ifası da istenmektedir. Yargıtay tarafından vasiyetnamenin tenfizi ayrı bir kavram ve farklı bir dava türü olarak kabul edilmekte ve içtihatlarındaki gerekçeye göre, vasiyet alacaklısı kişisel bir istem hakkına sahiptir.
…vasiyetnamenin vasiyetçisi durumunda olan K1’nin, taşınmaz yönünden K4’nin mirasçısı olmadığı kesinleşmiş mahkeme kararı ile saptanmış olduğundan; düzenlediği vasiyetname dava konusu taşınmaz açısından hukuki sonuç doğurmaz. Zira, vasiyetçiye mirasen intikal etmeyen (tasarrufuna geçmeyen veya geçmeyecek olan) taşınmazın vasiyeti yok hükmünde olup, yerine getirilmesi de söz konusu olamaz (Y3HD)
Dolayısıyla, terekeye külli halef olarak katılamaz. Yasal veya iradi mirasçıların tapu memuru önünde mülkiyetin devrine yönelik bir irade açıklaması olmaksızın vasiyet alacaklısı tapu sicilinde işlem yapamaz. Vasiyet alacaklısı sadece mirasçılara veya varsa vasiyeti yerine getirme görevlisine karşı vasiyet borcunun yerine getirilmesine yönelik bir alacak hakkına sahip olur. Vasiyetnamenin tenfizi davasıyla beraber belirli mal bırakma tasarrufuna konu taşınmazın tescili veya taşınırın teslimi ya da alacağın devri de talep edilmekteyse bu durumda, tespit davasıyla birlikte istihkak davası da söz konusu olacaktır. Bu halde dava sonucunda verilecek karar sadece vasiyetnamenin tenfizine ilişkin olmayacak aynı zamanda eda hükmü de içerecektir.
Vasiyetnamenin Tenfizi Davasının Şartları: Vasiyet konusu alacağın ifası davası olarak nitelendirilen vasiyetnamenin tenfizi davası, vasiyet alacaklısının yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel istem hakkını kullanarak vasiyetnamenin yerine getirilmesine ilişkin dava olarak vasiyetnamenin açılıp itiraza uğramadığı veya yapılan itirazların sonuçsuz kaldığının tespitinden ibarettir. Bu davanın görülebilmesi için gerekli şartlar;
- Geçerli bir vasiyetnamenin yani belirli mal bırakmanın olması; Miras bırakan, bir kimseye onu mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla kazandırmada bulunabilir. Belirli mal bırakma, ölüme bağlı tasarrufla bir kimseye terekedeki bir malın mülkiyetinin veya terekenin tamamı ya da bir kısmı üzerinde intifa hakkının kazandırılmasına yönelik olabileceği gibi; bir kimse lehine tereke değeri üzerinden bir edimin yerine getirilmesinin, bir iradın bağlanmasının veya bir kimsenin bir borçtan kurtarılmasının, mirasçılar veya belirli mal bırakılanlara yükletilmesi suretiyle de olabilir. Bırakılan belirli mal terekede bulunmadığı takdirde, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, ölüme bağlı tasarrufu yerine getirmekle yükümlü olanlar borçtan kurtulurlar. Vasiyetnamenin tenfizi için geçerli bir ölüme bağlı tasarrufun varlığı aranır ve bu noktada özellikle vasiyetname iptal edilmemiş olmalıdır. Vasiyetnamenin iptali halinde verilecek hüküm, vasiyetnamenin tenfizi davasının sonucunu etkileyecek nitelikte olduğundan bu dava bekletici sorun olarak değerlendirilir. Dolayısıyla, herhangi bir sona erme sebebinin varlığı halinde vasiyetnamenin tenfizi mümkün değildir.
…tenkis davasının vasiyetnamenin tenfizine ilişkin dava yönünden engel bir hali bulunmadığından tenkis davasının sonucunun beklenilmesine gerek olmadığı kanaatine varılarak, davanın kabulüne karar verilmiş ise de; iptal veya tenkis davasının yargılaması sonucunda verilecek karar iş bu davada vasiyet alacaklılarının paylarını etkileyeceğinden, bu davanın sonucunun beklenmeksizin karar verilmesi doğru görülmemiş… (Y3HD)
- Vasiyetnamenin açılmış ve okunmuş olması; TMK uyarınca vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde miras bırakanın yerleşim yeri sulh hakimi tarafından açılarak ilgililere okunmalı ve taraflara tebliğ edilmiş olması gerekir. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Dolayısıyla, vasiyetnamenin tenfizi davasında öncelikle vasiyetnamenin açılıp açılmadığı araştırılmalı ve vasiyetnamenin açılmasına ilişkin kararın kesinleşme tarihi şerhini içerir onaylı suretin ilgili mahkemeden getirtilerek dosya içine konulması gerekir. Vasiyetnamenin henüz açılmadığının anlaşılması halinde ise vasiyetnamenin tenfizi davası reddedilmektedir.
Miras bırakan, tenfizi istenen vasiyetnameden sonra aynı taşınmaz hakkında dava dışı H.. ve N… ile ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmıştır. H.. ve N.. bu sözleşmeye dayanarak, dava konusu …parsel hakkında tapu iptali ve tescil davası açmış olup, anılan dava …Asliye Hukuk Mahkemesinin …esasında kayıtlı ve derdesttir. Bu dava sonunda verilecek karar eldeki davayı etkileyecek niteliktedir. Davanın bekletici mesele yapılıp sonucu uyarınca karar vermek gerekir. (Y2HD)
- Vasiyetname kesinleşmiş olmalı; Bu davanın görülebilmesi için, vasiyetnamenin açılıp okunmasından sonra itiraza uğramaması veya itiraz edilmiş ise buna ilişkin vasiyetnamenin iptali veya vasiyetnamenin tenkisine ilişkin davalar kesinleşmiş olmalıdır. Vasiyetnamenin açılması ile hak düşürücü süreler başladığından, vasiyetnamenin iptalinin veya vasiyetnamenin tenkisinin 1 yıl içerisinde istenmemesi halini, Yargıtay vasiyetnamenin yerine getirilmesi davası açabilmek için yeterli görmektedir.
- Vasiyetname konusu halen terekede olmalı; Vasiyet alacaklısı, miras bırakanın ölümü ile vasiyet konusu tasarruf üzerinde ayni bir hakka sahip olmayıp, vasiyet alacaklısı vasiyeti ifa ile yükümlü olanlara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir. Bu nedenle tenfize karar verilebilmesi için vasiyet edilen mal veya hakkın hala terekede olması gerekir. Eğer vasiyet konusu şey terekeden çıkmış ise, onun hakkında vasiyetnamenin yerine getirilmesi talep edilemez.
Vasiyetnamenin tenfizi, teslim ve tescil işlemleri konusunda iletişim kurmak için buraya tıklayınız..
Tenfiz Davası Açılmadan Tamamlanması Gereken Aşamalar: Tenfiz davası, vasiyetname sürecinin son aşamasıdır. Dolayısıyla, eksiklikler tamamlanmadan açılan bir dava, dava şartı yokluğu veya erken açılma nedeniyle sonuçsuz kalabilir. Bu aşamalar;
- Vasiyetnamenin sulh hakimine teslimi,
- Tesliminden itibaren bir ay içinde açılması ve okunması,
- Mirasta hak sahibi olanlara tebliğ edilmesi,
- Tebliğden itibaren bir aylık itiraz süresinin tamamlanmış olması,
- Kesinleşme şerhi ve belgenin alınması,
- Vasiyet alacaklısının mirasçılardan bırakılan mal tesliminin talebi,
- Teslimden kaçınılması halinde tenfiz davasının açılmasıdır.
Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında İleri Sürülebilecek Defiler:
- İptal def’i; Vasiyet alacaklısının kendisinden hak talep etmesi karşısında TMK m.559 uyarınca mirasçılar tarafından, vasiyetnamenin hükümsüzlüğü, iptalini gerektirir bir hukuki gerekçe def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- Tenkis def’i; Vasiyet alacaklısı, vasiyetnamenin tenfizi için saklı payları ihlal edilen mirasçılara karşı vasiyetnamenin yerine getirilmesine ilişkin davasını yönelttiğinde, TMK m.571 uyarınca saklı pay mirasçılarına tenkis iddiasını defi yoluyla her zaman ileri sürebilme hakkı tanınmıştır.
- Zamanaşımı def’i; Vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinin veya vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa muaccel olma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
- Sonraki vasiyetnameyle dönme: Miras bırakanın önceki iradesini değiştirmesi sonucu saklı pay mirasçıları ileri sürebilir. Ayrıca, muris vefat ettikten sonra vasiyetnamenin içeriğinde yer alan kazandırmalar eğer terekede bulunmuyorsa bu durum, murisin vasiyetnameden eylemli olarak vazgeçtiği anlamına da gelir.
Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Taraflar: Vasiyetnamenin tenfizi davasında davacı vasiyet alacaklısı yani vasiyetname ile kendisine belirli mal bırakılan kişidir. Vasiyetnamenin tenfizini isteyen kimse, vasiyet alacaklısı için aranan şartlara sahip olmalıdır. Vasiyet alacaklısının miras bırakandan sonra ölmesi halinde kendi (vasiyet alacaklısının) mirasçıları tarafından aynı dava açılabilir. Vasiyet alacaklısı olmayan bir kimse tarafından açılan dava konusu hakkın esasına ilişkin bir karar verilemez. Böyle bir durumda dava husumetten (sıfat yokluğundan) reddedilir. Dava, vasiyetname ile bir tenfiz memuru yani vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmışsa ona, yoksa kanuni ve varsa atanmış mirasçılara karşı açılır. Vasiyetnamenin tenfizi davası hasımsız olarak açılamaz
mahkemece; kurulan hükmün şüphe ve tereddüt oluşturmayacak şekilde ve Tapu Sicil Müdürlüğü tarafından tapu kayıtlarının iptali ile tescili sırasında infazda güçlük çekilmemesi için vasiyetnamede tenfizine (tapu-iptal ve tesciline) karar verilen taşınmazların ada-parsel numaralarının açık olarak yazılması gerekir (Y3HD)
Hak düşürücü süreler: Vasiyet alacaklısının dava hakkının tabi olduğu on yıllık zamanaşımı vasiyetnamenin tenfizi davasında da göz önünde bulundurulur.
Dava; vasiyetnamenin açılıp okunması ve tenfizine ilişkindir. Bu iki davanın birlikte görülmesi olanaklı değildir. Vasiyetnamenin tenfizine ilişkin davalar malvarlığına ilişkin olduğundan, bu davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Mahkemece, vasiyetnamenin tenfizi yönünden görevsizlik kararı verilmesi, diğer talep yönünden ise vasiyetin açılıp okunması ile yetinilmesi gerekir. (Y2HD)
Görevli ve Yetkili Mahkeme: TMK uyarınca, görevli mahkeme, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise miras malvarlığının tamamı için miras bırakanın yerleşim yerinde açılır. Miras bırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
“Hukuki konularda hak kaybına uğramamak için hukuki destek ve danışmanlık almanızı tavsiye ederim.”
Kaynakça:
- 4721 Sayılı TMK
- 6100 Sayılı HMK
- Yargıtay Kararları
Bu makale, makalenin yazım tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat dikkate alınarak Av. Arb. Erol ASLAN tarafından hazırlanmıştır. Her olaydaki maddi vakalar ve özellikleri ile bunların uygulama ve sonuçları farklı olacağından, bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmış olup, bir hukuki görüş veya öneri teşkil etmez ve bu şekilde yorumlanamaz.