Image by katemangostar on Magnific
Mülkiyet hakkının içeriği, m.683: Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebilir.
Ecrimisil (Haksız İşgal) Davası: Bir taşınır yahut taşınmazın hak sahibi olan kişinin, kendisinin rızası ya da bir hukuka uygunluk nedeni olmaksızın malını işgal eden kişiye karşı açılan davadır. Miras bırakanın ölümüyle birlikte terekeye ilişkin hak ve yükümlülükler mirasçılara geçer. Mirasçılar arasında tereke üzerindeki ortak mülkiyet ilişkisi zaman zaman kullanım ve tasarruf farklılıklarından kaynaklı uyuşmazlıklara yol açabilmektedir. Bu uyuşmazlıklardan biri de bir kısım mirasçının taşınmazı veya terekeye dahil bir malı fiilen kullanması, diğer mirasçıların ise bu imkândan mahrum kalması sonucu gündeme gelen ecrimisil yani haksız işgal talepleridir. Taşınmazın rayiç kira bedeli esas alınarak hesaplanır.
Her dosyanın kendi somut delilleri üzerinden değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle emsal kararlar, somut dosyanın yerine geçen bir belge değil; uygulanacak hukuk kuralının yorumunda yararlanılan önemli bir içtihat kaynağıdır. Her olay kendine özgüdür ve dosya özelinde değerlendirme yapılması gerektiğinden; somut durumunuza uygun çözüm ve strateji belirlenmesi için Avukatınızdan profesyonel hukuki danışmanlık almanız tavsiye edilir.
Mirasçılar Arasında Ecrimisil: Murisin vefatı ile birlikte mirasçılar arasında kendiliğinden bir miras ortaklığı meydana gelir. Bu ortaklık, TMK uyarınca aksi kararlaştırılmadıkça elbirliği mülkiyeti hükümlerine tabidir. Elbirliği mülkiyetinde, mirasçıların taşınmazlar üzerinde belirli veya bağımsız payları bulunmaz; mülkiyet toplu olarak tüm ortaklara aittir. Mirasçılar arasında açılan ecrimisil davaları hem ortak mülkiyetin korunması hem de mirasçılar arasındaki menfaat dengesinin sağlanması bakımından önemlidir.
- Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir. Başka türlü belirlenmedikçe, paylar eşit sayılır. Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir. Dolayısıyla, Paylı mülkiyette taşınmazdan yararlanamayan paydaş, engel olan öteki paydaş veya paydaşlardan her zaman payına vaki el atmanın önlenmesini ve/veya ecrimisil isteyebilir. Ayrıca, paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belli bulunması durumunda da intifadan men koşulu aranmaz.
- Elbirliği mülkiyetinde ise ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır. Bu mülkiyet halinde ortaklardan her biri öteki paydaşların olurlarını almadan veya terekeye temsilci atanmadan tek başına ortak taşınmazdan yararlanmasına engel olan tek başına ortak taşınmazdan yararlanmasına engel olan ortak/ortaklar aleyhine eğer yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belli bulunmaması durumunda ecrimisil davası açabilir.
Paylı veya elbirliği halinde mülkiyette paylaşım olmadığı veya fiili kullanma biçimi gerçekleşmediği takdirde, taşınmazdan yararlanamayan paydaş, engel olan öteki paydaş veya paydaşlardan payı oranında ecrimisil isteyebilir. (Y1HD)
Ayrıca mirasçılar, haksız işgalin engellenmesini ve miras kalan yerin paylaşılmasının veya satışını talep edilmesi halinde ortaklığın giderilmesi davası da açabilirler. Ortaklığın giderilmesi, el atmanın önlenmesi ve men-i müdahale davaları eş zamanlı açılabilir. Ancak, her biri ayrı dava olarak yürütülür.
İntifadan Men Koşulu: Kural olarak, men edilmedikçe paydaşlar birbirlerinden ecrimisil isteyemezler. İntifadan men koşulunun gerçekleşmesi de ecrimisil istenen süreden önce davacı paydaşın mirasçı olarak kendinin de yararlanma haklarını engellendiğini davaya konu taşınmazdan ya da gelirinden yararlanmak isteğinin davalı paydaşa bildirilmiş olmasına bağlıdır. Ancak, bu kuralın yerleşik yargısal uygulamalarla ortaya çıkmış birtakım istisnaları vardır. Bunlar;
- Davaya konu taşınmazın kamu malı olması,
- Ecrimisil istenen taşınmazın (bağ, bahçe gibi) doğal ürün veren ya da (işyeri, konut gibi) kiraya verilerek hukuksal semere elde edilen yerlerden olması,
- Paylı taşınmazı işgal eden paydaşın bu yerin tamamında hak iddiası ve diğerlerinin paydaşlığını inkar etmesi,
- Paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belirli bulunması,
- Davacı tarafından diğer paydaşlar aleyhine daha önce bu taşınmaza ilişkin, el atmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri davalar açılması veya icra takibi yapılmış olması halleridir.
- Bundan ayrı, taşınmazın getirdiği ürün itibariyle de kendiliğinden oluşan ürünler; biçilen ot, toplanan fındık, çay yahut muris tarafından kurulan işletmenin ya da başlı başına gelir getiren işletmelerin işgali halinde intifadan men koşulunun oluşmasına gerek bulunmamaktadır.
Bu nedenle, davaya konu taşınmazlar yönünden sayılan istisnalar dışında intifadan men koşulunun gerçekleşmesi aranılır ve intifadan men koşulunun gerçekleştiği iddiası, her türlü delille kanıtlanabilir.
…davalı bu yerleri bizzat değil de kiraya vermek suretiyle kullanmış yahut boş tutmakla beraber sadece kendi tasarrufu altında bulundurmuş ise intifadan men koşulunun aranmayacağının dikkate alınması (Y1HD)
Ecrimisil Davasının Şartları: Her kullanım ecrimisil ödeme borcu doğurmaz. Belirttiğimiz üzere ecrimisil, kötü niyetli zilyedin malike ödemekle yükümlü olduğu bir bedeldir. Özellikle paydaşlar arasında dava konusu kullanım ile ilgili olarak; kullanım izni, fiilî paylaşım ve intifadan men koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği önem taşır. Bununla birlikte;
- Hak sahibi olmak; talepte bulunan kişinin paydaş veya malik sıfatına sahip olması
- Haksız İşgal olmalı; mirasçılar arasında taşınmazın kullanımına ilişkin bir rıza ya da geçerli bir sözleşmeye dayanmaksızın hukuka aykırı olarak kullanılması
- Zarar unsuru; mülkiyet hakkından mahrum kalmış olmalı
- Haksız işgalde bulunan kişi kötü niyetli olmalı, (kötü niyetin varlığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.)
- Haksız kullanım ile meydana gelen zarar arasında illiyet bağı bulunmalı,
- İntifadan men koşulu yani taşınmazdan yararlanma isteminin karşı tarafa iletilmesi gerekir.
…men edilmedikçe paydaşlar birbirlerinden ecrimisil isteyemezler. İntifadan men koşulunun gerçekleşmesi de ecrimisil istenen süreden önce davacı paydaşın davaya konu taşınmazdan ya da gelirinden yararlanmak isteğinin davalı paydaşa bildirilmiş olmasına bağlıdır. (Y9HD)
İhtarname Şartı: Hak talep edebilmek için, dava açmadan önce mutlaka noterden İhtarname çekmeniz şarttır. Ecrimisil alacak hakkınız, ihtarnamenin çekildiği gün itibarıyla işlemeye başlar.
…davacıların bu yeri kullanmasına rıza gösterdiklerini yazılı bir belge ile kanıtlamış olmasına rağmen, bu rızanın geri alındığı davacılar tarafından aynı nitelikte bir belge ile kanıtlanabilmiş değildir. Bu durumda, davalı söz konusu taşınmazı diğer mirasçıların onayı ile kullandığından kötü niyetli olduğunun kabul edilmesi ve ecrimisilden sorumlu tutulması olanaksızdır. (Y1HD)
Miras Kalan Konut veya Yazlıkta Mirasçılardan Biri Oturuyorsa: Mirasçılar arasında miras kalan evin kim tarafından kullanılacağı konusunda bir paylaşım yapılmadıkça herhangi bir mirasçının taşınmaz üzerinde tek başına tasarrufta bulunma ya da oturma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, mirasçıların tamamına ait kullanma ve yararlanma hakkı mirasçılardan biri tarafından kullanıldığı durumlarda diğer mirasçıların haklarının korunması için haksız işgalin önlenmesi, ecrimisil davası ve ortaklığın giderilmesi davaları gündeme gelir. Miras bırakanın ardından geride kalan konutta veya yazlıkta mirasçılardan birinin yaşamaya devam etmesi ve mirasçılar arasında bu konuda uyuşmazlık yaşanması halinde diğer mirasçılar konutta yaşayan mirasçının konutta haksız işgalinin engellenmesini, konutta haksız olarak kaldığı sürece için kira bedeli ecrimisil ve miras kalan taşınmazın ortak kararla paylaşılamaması veya satılamaması halinde ortaklığın giderilmesi davası açabileceklerdir.
Elbirliği halinde mülkiyette geçerli bir kira ilişkisinin varlığının kabul edilebilmesi için TMK m.702 vd. maddeler uyarınca tüm paydaşların sözleşmeye katılımı zorunludur. Tüm paydaşların katılmadığı kira sözleşmesi zaten hukuken geçerli değildir. Miras kalan bir taşınmazın mirasçılardan biri tarafından, diğer mirasçıların bilgisi veya onayı olmaksızın kiraya verilmesi durumunda haksız şekilde elde edilen kira geliri nedeniyle diğer mirasçıların ecrimisil talebinde intifadan men şartı aranmamaktadır.
Mirasçılar arasında taşınmazın kullanma biçimi tüm paydaşların onayını içeren bir anlaşma ile belirlenmişse veya mirasçılar arasında fiili bir kullanma biçimi oluşmuş, uzun süre de mirasçılar bu durumu benimsemişlerse bu paylara ilişkin birbirlerinden ecrimisil talep edemeyeceklerdir. Ancak mirasçılar arasında yapılan anlaşmanın veya fiili kullanımı aşacak şekilde bir mirasçının diğerinin payını ihlal etmesi halinde ecrimisil davası açılabilir. Bu konuda yukarıda da belirttiğimiz gibi ecrimisil talebi bakımından mirasçıların konutu kullanan diğer mirasçıdan kira bedeli talep edebilmesi için öncelikle konutu kullanan mirasçıya yararlanma haklarını haksız şekilde engellediğini veya taşınmazdan ya da gelirinden yararlanma istediklerini bildirmeleri intifadan men şartı olarak aranmaktadır.
Ecrimisilde karşı tarafı temerrüde düşürmeye gerek yoktur. (YHGK)
Ecrimisil Davasında Faiz Talebi: Ecrimisil alacağı haksız eylemden doğduğundan, davacı her dönem için tahakkuk etmiş olan ecrimisil alacağının dönem sonlarından itibaren kademeli yasal faiziyle birlikte tahsilini talep edebilir. Ancak Hakim tarafından re’sen dikkate alınmaz. Tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olması nedeniyle mahkemece bu şekilde kademeli faize karar verilebilmesi için bu hususta davacının talepte bulunması gerekir. Faiz, hesaplanırken geriye dönük olarak 5 yıllık alacağa ilişkin her dönem için yıllara göre ayrı ayrı işletilmiş faiz işletilerek toplam tazminat miktarı bulunur
Zamanaşımı: Ecrimisil davaları beş yıllık zamanaşımına tabi olup bu beş yıllık süre dava tarihinden geriye doğru işlemeye başlar. Diyelim ki kullanan diğer mirasçı 15 yıldır konutu kullansa veya tarlayı ekse bile ancak dava açtığınız tarihten geriye doğru son 5 yılın kira veya ürün bedelini alabilirsiniz. Son beş yıl haricindeki önceki 10 yıllık süre sizin için tamamen zamanaşımına uğramış ve kaybınız olan süredir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme: Haksız işgal nedeniyle açılacak davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davalının yerleşim yeri, ecrimisil haksız fiilden meydana geldiğinden haksız fiilin meydana geldiği, zararın meydana geldiği/ gelme ihtimalinin bulunduğu yer yahut zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.
“Hukuki konularda hak kaybına uğramamak için hukuki destek ve danışmanlık almanız tavsiye edilir.”
Kaynakça:
- 4721 Sayılı TMK
- 6098 Sayılı TBK
- 6100 Sayılı HMK
- Yargıtay / BAM Kararları
Bu makale, makalenin yazım tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat dikkate alınarak Av. Arb. Erol ASLAN tarafından hazırlanmıştır. Her olaydaki maddi vakalar ve özellikleri ile bunların uygulama ve sonuçları farklı olacağından, bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmış olup, bir hukuki görüş veya öneri teşkil etmez ve bu şekilde yorumlanamaz.