Designed by Magnific
Şirket Hisselerinin Edinilmiş Mal Kavramındaki Yeri: Mal rejiminin başlangıcından önce sahip olunan şirket hissesi kişisel mal; ancak kişisel malların gelirleri edinilmiş mal olduğundan, şirketin mal rejiminin devamı esnasında yapmış olduğu kâr edinilmiş mal olarak tasfiyeye tabi tutulacaktır. Bu durumda şirket hisseleri dolayısıyla katılma alacağı talep edilemez. Sadece mal rejiminin başladığı tarihten itibaren, boşanma davasının açıldığı tarihe kadar geçen süre içinde tahsil edilen ve boşanma davası tarihinde tasarruf edilmemiş olan kar paylarının yarısı üzerinde katılma alacağı talep edilebilir. Eğer davalı eş, boşanma davası açılmadan önce şirketten kar payı almış ve bunları harcamışsa artık harcanan miktar tasfiyeye tabi değildir. Bu kuralın istisnası, TMK. m.229’da belirtilen tasarruflardır. Evlilik tarihinden önce bedeli ödenen şirket hisseleri her ne kadar kişisel mal olarak kabul edilse de bu şirket hisselerinden elde edilen gelirler mal rejimi tasfiyesine konu edilebilir çünkü TMK gereğince kişisel malların gelirleri de (kar payı, temettüler, vb.) edinilmiş mal olarak kabul edilmektedir.
Hukuki Dayanağı: Mal rejiminin tasfiyesinde hukuki durum olarak kişisel mal – edinilmiş mal ayrımına dikkat etmek gerekir. Kişisel mallar, evlilik öncesi edinilen, miras veya bağış yoluyla kazanılan ya da kanun gereği kişisel sayılan mallardır. Bu mallar tasfiyeye dahil edilmez. Edinilmiş mallar ise evlilik birliği içinde emek karşılığı veya gelir olarak edinilen mallardır ve tasfiye edilir. Şirket Hisselerindeki durum ise;
- Şirket hisseleri kişisel maldır; hisseler kime aitse o eşe bırakılır.
- Kar payları edinilmiş maldır; tasfiye hesabına dahil edilerek paylaşılır.
- Hisselerin değer artışıyla alınan mallar da edinilmiş mal kapsamında değerlendirilir.
Kişisel malın yerine geçen değerlerde kişisel maldır. Kişisel malın geliri ise aksine sözleşme yapılmadığı sürece edinilmiş maldır. (Y2HD)
Şirket Hisselerinin Paylaşımında Mal Rejimi: Eşler arasında imzalanmış bir mal rejimi sözleşmesi olup olmaması tüm dengeleri değiştirir. Eşler arasında aksine bir sözleşme yoksa TMK uyarınca kabul edilen Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi hükümlerine tabidir. TMK’na göre, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik süresince edinilen tüm malların ortak kabul edilmesini sağlar. Bu durum, şirket hisselerinin paylaşımında da uygulanır. Ancak eşler, mal rejimi sözleşmesi yaparak farklı bir mal rejimini tercih etmişse (örneğin, mal ayrılığı rejimi), paylaşımın kapsamı değişir. Mal ayrılığı rejimi söz konusu olduğunda, eşlerden biri diğerinin şirket hisseleri üzerinde hak iddia edemez. Edinilmiş mallara katılma rejiminde ise eşler, şirket hisselerinin değerine ve katkı oranlarına göre paylaşım talep edebilir. Dolayısıyla, Eşlerden birinin Limited veya Anonim şirket ortağı olması durumunda bu hisselerin kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğu ayrımında; eğer hisseler evlilik birliği içinde karşılığı verilerek (çalışma karşılığı kazanılan para ile) edinilmişse, TMK m.219 uyarınca edinilmiş mal sayılır. Bu durumda, boşanma davasının açıldığı tarihteki hisse sayısı sabit tutulur ancak değerleme, karar tarihine en yakın tarihteki piyasa değeri (sürüm değeri) üzerinden yapılır. Ancak, evlenmeden önce sahip olduğu şirket hisseleri, TMK m.220 gereğince o eşin kişisel malı kabul edilir ve boşanmada mal paylaşımına konu edilmez. İstisna olarak ise bu kişisel mal niteliğindeki hisselerin evlilik süresince elde edilen kar payları yani temettü gelirleri TMK m.219/4 uyarınca edinilmiş mal grubuna girer. Şahıs işletmelerinde teknik olarak “hisse” kavramı yerine işletmenin malvarlığı ve gelirleri üzerinde tasfiye tartışılır. Fiili ortaklıklar veya adi ortaklık benzeri yapılar varsa, ortaklığın varlığını ve pay oranlarını gösteren sözleşmeler, yazışmalar ve finansal kayıtlar önem kazanır.
Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir Avukata danışmanız ve hukuki destek almanızı tavsiye ederim.
Boşanmada Şirket Hisselerinin Paylaşımı: Boşanma sürecinde şirket hisselerinin paylaşımı, hisselerin değerinin belirlenmesiyle başlar. Mahkemeler, şirket hisselerinin piyasa değerini belirlemek için bilirkişi raporuna başvurur. Bu süreçte şirketin mali durumu, hisselerin değeri, tarafların katkıları ve şirketin büyüklüğü gibi unsurlar dikkate alınır. Şirket hisselerinin paylaşımında birkaç farklı yöntem uygulanabilir. Eğer hisselerin devri mümkünse, mahkeme hisselerin taraflar arasında bölüştürülmesine karar verebilir. Hisselerin devri mümkün değilse (örneğin, hissedarlar sözleşmesi veya şirket ana sözleşmesiyle sınırlamalar varsa), diğer eşe hissesine denk gelen miktarın nakit olarak ödenmesine karar verilebilir. Şirket hisselerinin paylaşımı sırasında, eşlerin doğrudan ekonomik katkıları kadar bir eşin diğer eşin iş hayatını desteklemek amacıyla ev işleri ve çocuk bakımı gibi sorumlulukları üstlenmesi gibi dolaylı katkıları da dikkate alarak değerlendirir.
Şirket hisselerinin paylaşımı, genellikle hissenin aynen bölünmesi yerine bir tarafın diğer tarafa katılma alacağı ödemesi şeklinde gerçekleşir. Mal rejimi tasfiyesi sırasında, hisse sahibi olan eşin o andaki güncel pay değeri bulunur ve paylaşıma tabi olan kısmın yarısı nakit olarak diğer eşe ödenir. Bu süreçte hisselerin paylaşımı, ticari işletmenin sürekliliğini bozmayacak şekilde, nakdi bir denkleştirme ile tamamlanır.
…şirket tarafından davalıya payı dikkate alınarak bir temettü verilmiş ise bunun tespiti, kar payı verilmemiş ancak şirkete ayın olarak ilave yapılmış ise bunun da belirlenmesi, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların tasfiyede dikkate alınacağının gözetilmesi buna göre katılma alacağı hesaplanması (Y2HD)
Boşanma Sürecinde Limited ve Anonim Şirket Farkı: Hukuki süreçte Limited şirket hisselerinin devri ve tespiti ile Anonim şirket hisse senetlerinin durumu farklı usullere tabidir. Limited şirketlerde ortaklık payı ticaret sicilinde açıkça görünürken, anonim şirketlerde hamiline yazılı hisse senetlerinin tespiti daha zordur. Tasfiye sürecinde, hisselerin ciro ve teslim yoluyla başkasına devredilip edilmediği, boşanma davası öncesindeki 1 yıl içinde yapılan tasarruflar mercek altına alınır. Eşlerden birinin şirket yönetimindeki yetkisi, alacağı huzur hakkı ve maaş dışındaki diğer yan ödemeler de edinilmiş mal hesaplamasında değerlendirilir.
Anlaşmalı Boşanmada Şirket Paylaşımı: Eşler, şirket hisselerinin paylaşımı konusunda kendi aralarında özgürce anlaşabilirler. Mahkemeye sunulan protokolde, hisselerin kimde kalacağı veya nasıl paylaşılacağı açıkça ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde belirtilmelidir. Anlaşmalı boşanmalarda, tarafların uzlaşması halinde hisselerin devri veya tazmini daha esnek çözümlerle sağlanabilir. Bu süreç, çekişmeli boşanma sürecine göre daha kısa sürdüğü gibi tarafların ekonomik haklarının korunmasına olanak tanır. Taraflar arasında uzlaşma sağlandığında ve mahkeme tarafından protokolün onaylanması ile paylaşımda bu doğrultuda gerçekleştirilir.
Anlaşma protokolünde tüm mal rejimi alacaklarından feragat edildiği yazılıyorsa, bunun kapsamı taraflar açısından ileride büyük sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle protokol dili, açık, net, anlaşılabilir ve açık olmalıdır. Protokolde tek satırla, veya muğlak ifadelerle geçiştirilecek bir ifade değildir.
Evlilik birliği içerisinde yapıldığı anlaşılan ve davalının kişisel malı ile yapıldığı ileri sürülmeyen muhdesatın edinilmiş mal olduğu hususunda duraksamamak gerekir. Mahkemece, anılan hususlar nazara alınmadan eksik araştırma ile 108 parsel yönünden davanın reddine karar verilmiş olması doğru görülmemiştir. (Y8HD)
Boşanma Sürecinde Şirket Hissesine Tedbir Konulabilir mi? Şirket hisselerinin paylaşımı sırasında yani davanın devamı sürecinde tarafların mal kaçırmasını önlemek veya devretmesini engellemek için mahkemeden HMK m.389 vd. maddelerine göre ihtiyati tedbir talep edilebilir. Şirket hisse senetleri üzerine konulan bu tedbir, davanın sonuna kadar payların üçüncü kişilere devredilmesini engeller. Ancak yasal mal rejiminin edinilmiş mallara yönelik koruması kapsamında talep edilen bu tedbir, şirketin günlük ticari işleyişini veya banka hesaplarını durdurmaz; yalnızca mülkiyet değişimini bloke eder. Özetle, diğer eşin haklarının korunmasını sağlar ve hisselerin paylaşım süreci boyunca güvende tutulmasına olanak tanır. İhtiyati tedbir kararları, hisselerin devrini veya satışını durdurmak amacıyla alınır ve mahkeme süreci boyunca geçerli olur. Bu kararlar, şirketin işleyişini olumsuz etkilemeyecek şekilde uygulanır ve hisselerin değerinin korunmasını hedefler. Tedbir talepleri, mahkemeye delillerle birlikte sunulmalı ve hisselerin paylaşımı sürecine ilişkin haklı bir gerekçe oluşturmalıdır.
Şirket Üzerine Alınan veya Şirket Üzerine Kayıtlı Malların Paylaşımı: Hukuki açıdan şirket üzerine kayıtlı varlıklar edinilmiş mal olarak doğrudan sınıflandırılamaz çünkü bu malların sahibi tüzel kişiliktir. Ancak eş, bu malları edinmek için şahsi gelirlerini kullanmışsa veya şirket evlilikten sonra kurulmuşsa, bu varlıklar hisselerin paylaşımı sırasında değerlemeye dahil edilir. Şirket varlıkları, eşler arasındaki mal rejimi hesabında hisse değerini belirleyen ana unsurdur. Şirket adına kayıtlı olan araçlar veya gayrimenkuller, şahsi mal varlığının bir parçası olarak değil, şirketin tüzel kişiliğine ait varlıklardır. Dolayısıyla bu mallar doğrudan paylaşılamaz. Ancak şirketin mal varlığındaki bu artışlar, hissenin reel değerini yükselttiği için dolaylı olarak mal rejiminin tasfiyesi kapsamında hesaba katılır ve alacak miktarını artırır.
…boşanma dava tarihinde davalı-davacı erkek adına şirket hissesi mevcut olmadığı, davalı-davacı erkek tarafından TMK’nin 229. maddesinde sayılan amaç ve doğrultuda kazandırma veya devrin yapıldığı da mevcut delillerle de ispatlanamadığı anlaşılmaktadır. O halde, Mahkemece, asıl davada tasfiye konusu …Ltd. Şti. hissesi yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, eklenecek değer kabul edilerek katılma alacağı hesaplanması hatalı olmuştur. (Y2HD)
Boşanma Sürecinde Şirket Hisselerinin Değer Tespiti ve Değer Artış Payı: Değer tespiti; şirketin bilançosu, öz sermayesi, pazar payı ve mal rejiminin devamı süresince elde ettiği büyüme hızı üzerinden yapılır. Bilirkişiler, şirket hisselerinin edinilmiş mal niteliğini taşıyıp taşımadığını inceleyerek, mal rejiminin tasfiyesi için gerekli olan güncel rayiç bedelini rapor halinde hazırlarlar. Eşlerden biri diğerine ait bir şirketin büyümesine karşılıksız katkı sağlamışsa, mal paylaşımı davası ile değer artış payı talep edebilir. Boşanma davasının eki niteliğinde olmayan bu talepte, eşin sağladığı dolaylı veya doğrudan katkı hesaplanarak edinilmiş mal olarak kabul edilen değer artışı üzerinden hak aranır.
Dava Ne Zaman Açılır: Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erse de tasfiye alacağı hakkında hüküm kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Tasfiye davası daha önce açılırsa boşanma dosyasının kesinleşmesi bekletici mesele yapılabilir.
…dava konusu şirketin mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla belirlenen piyasa sürüm (rayiç) değeri, TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) göz önünde bulundurularak tasfiye (karar) tarihindeki değeri belirlenmelidir. (Y8HD)
İspat Yükü: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Dolayısıyla, TMK m.222’deki karine gereği malın kişisel olduğunu ileri süren eş bu iddiasını ispatlamalıdır. Hissenin edinim tarihi, ödeme kaynağı ve pay devirleri bakımından uyuşmazlıkla ilgili özellikle şu konulardaki ispat yükü önem kazanır;
- Ticaret sicili kayıtları ve ilanları,
- Şirket pay defteri, genel kurul ve müdürler kurulu kararları,
- Bilanço, gelir tablosu, yevmiye ve kebir defterleri,
- Banka hesap hareketleri, sermaye ödeme dekontları ve kredi kayıtları,
- Vergi beyannameleri, bağımsız denetim ve mali müşavir belgeleri,
- Hisse devir sözleşmeleri ve bedelin gerçekten ödendiğini gösteren kayıtlar,
- Bilirkişi incelemesi, tanık ve hukuka uygun elektronik yazışmalar vb. diğer belgeler delil olarak ileri sürülebilir.
Zamanaşımı Süresi: Mal paylaşımı talepleri, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Kural olarak boşanma kararının kesinleşmesiyle süre işlemeye başlar. Bu sürenin kaçırılması durumunda Şirket üzerinde hiçbir hak talep edilemez.
…katılma alacağında zamanaşımı süresi TBK m.146 uyarınca on (10) yıl olarak uygulanmalıdır. (YHGK)
Boşanma Sürecindeki Şirket Paylaşımlarında Görevli ve Yetkili Mahkeme: Şirket hisselerinin paylaşımı davaları, mal rejimi tasfiyesi kapsamında aile mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme ise genellikle davalı eşin ikametgahının bulunduğu yer mahkemesidir. Eğer davalı taraf yurtdışında yaşıyorsa, Türkiye’deki son ikametgah adresine göre yetkili mahkeme belirlenir. Bu süreçte mahkemelerin yetki ve görev alanı, tarafların ikamet durumu ve dava konusu mal varlığının konumuna göre değişebilir.
“Hukuki konularda hak kaybına uğramamak için hukuki destek ve danışmanlık almanızı tavsiye ederim.”
Kaynakça:
- 4721 Sayılı TMK
- 6100 sayılı HMK
- 2002 Sayılı İİK
- Yargıtay Kararları
Bu makale, makalenin yazım tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat dikkate alınarak Av. Arb. Erol ASLAN tarafından hazırlanmıştır. Her olaydaki maddi vakalar ve özellikleri ile bunların uygulama ve sonuçları farklı olacağından, bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmış olup, bir hukuki görüş veya öneri teşkil etmez ve bu şekilde yorumlanamaz.